پایش نظام مسائل اجتماعی در ایران
۲۲ اسفند ۱۳۹۸ - ۰۰:۱۱   195 بازدید   0 نظر

 

در این کارگروه ما به شناخت ماهیت مسئله اجتماعی، بررسی پژوهش های پیشین این حوزه در ایران و تهیه فهرستی از مسائل و سپس اولویت سنجی این مسائل میپردازیم

ایدۀ شکل‌گیری کارگروه پایش نظام مسائل اجتماعی ایران، از دقت در نسبت «فلسفه و علوم» و «جایگاه فیلسوف در شهر» آغاز شد. فلسفه دیگر نه صرفاً در نقش تمهیدگر علوم و یا محدّد آن‌ها، بلکه مسئولیت علوم، شهر و به تعبیر بهتر انسان را برعهده گرفته بود. در این ایده، پرسش اساسی فلسفه از چگونگی بودش انسان در جهان طرح می‌شد. نسبت انسان و جهان، نه نسبتی با هستی صامت، بلکه معناداری جهان در گروی مجال دادن به مسائل و شنیدن داستان هر یک، برای روایت کردن فرهنگ خود بوده و این پدیدارشناسی تنها مسیر فیلسوف زمانۀ خویشتن بودن به شمار می‌آمد.

این نگاه مرزهای تخصص‌گرایی مدرن و دوگانه‌های مبعّدی چون نظر و عمل، و یا فلسفه و جامعه‌شناسی را کمرنگ کرده و نقش دانشمند به‌مثابه متفکر را برجسته نموده است و کیست که نداند تفکر از مسئله آغاز می‌شود. چنین ایده‌ای در حفظ نگاه فلسفی در ورود به وجه انضمامی، بیش از پیش اهمیت روش‌مندی فعالیت علمی را پیش چشم ‌آورد. لذا گام‌هایی برای ترسیم و پیگیری نظام مسائل پی‌گرفته شد. در این راستا آشنایی با روش سنت فلسفی و تجربی دیگر سازندگان انضمامی جهان، از جمله ملزومات اصلی و بصیرت‌زا دانسته شد که در آموزش‌های جنبی میقات پی گرفته می‌شود.

گام اول، شناخت ماهیت مسئله اجتماعی بود که با تتبع در آثار عرصه نشر تخصصی و جلسات با اساتید این حوزه طی شد. گام دوم اطلاع از پژوهش‌های انجام گرفته در نهادهای رسمی و غیر رسمی و مسئله‌شناسی‌های پیشین بود. ماحصل این دو گام با چاشنی مصاحبه با صاحبنظران و دلفی خبرگانی، فهرستی از مسائل مهم اجتماعی ایران را تمهید نمود. گام بعدی تحت عنوان اولویت‌سنجی مسائل، با تعیین شاخص، ‌وزن‌دهی، تجمیع مسائل ذیل خوشه‌های موضوعی، تشکیل ماتریس، نمره‌دهی توسط خبرگان و ترسیم نمودارها با نرم‌افزارهای آماری به پایان رسید.

اما با توجه به کمبود پژوهش‌ها و نیز وجود نگاه فلسفی و متفاوت میقات، هنوز شناخت کارگروه را برای ورود به مسائل کافی ندانستیم. لذا چند مسئله را برگزیده تا به صورت اجمالی بدان بپردازیم. در هر مسئله، ابتدا جست‌وجوی‌های اولیه و مطالعات فضاسنجی انجام گرفته و آرای نخبگان و صاحب‌نظرانِ هر حوزه مورد بررسی قرار گرفت. سپس نتایج این تتبعات در گراف نظام مسائل مرتبط ترسیم شده و جهت همبستگی‌ها مورد تحلیل واقع شد. در مجموع، مسئله اهمّ و مقدم در میان این گره‌ها، به‌عنوان مسئله مختار برگزیده و تلاش شد با دقت روشی و فلسفی، پروپوزالی شامل اجزای ذیل برای هر یک از مسائل تدوین شود: بیان وجه پروبلماتیک مسئله، اهمیت و ضرورت پرداختن بدان، هدف، روش،‌ ظرفیت‌های ادبیات نظری موجود از سنت غرب و سنت بومی اسلامی، و پیشینه پژوهش که به‌مثابه تراثی در تخیل جامعه‌شناختی و انتزاع مقولات نهایی یاری‌رسان پژوهشگر خواهد بود، بررسی تطبیقی وضعیت مسئله در کشورهای مشابه، تنقیح پرسش‌های اساسی که از سر آن‌ها می‌توان در آینده به صورت مبسوط به مسئله پرداخت.